David van Reybrouck - Congo

Over dit boek had ik een aantal goede verhalen gehoord. Het is een behoorlijk pil maar Sinterklaas was me welgezind en dus kreeg ik het in handen. In 2012 ben ik begonnen met lezen. Dat is inmiddels bijna vier maanden geleden. Het is een dik boek, maaar niet dik genoeg om iemand vier maanden bezig te houden ook al lees ik maar een half uurtje per dag. Deze lange inleiding dient er alleen toe om aan te geven dat het moeilijk was om het boek uit te lezen.

Is het een slecht boek of vervelend om te lezen? Nee, het is interessant. Het heeft mij veel geleerd over de privékolonie van de koning van België. Het is dan ook vooral die "oude" geschiedenis die buitengewoon leerzaam en interessant was. De vroeg-koloniale geschiedenis van een enorm stuk Afrika. De rol die Congo gespeeld heeft in beide wereldoorlogen door de enorme rijjkdom aan relevante grondstoffen was mij onbekend. Het verklaart volkomen de grote interesse die de wereldmachten in de loop van de 20ste eeuw hebben gekregen in dat land. In deze tijd van microprocessor en digitale revolutie is het opnieuw Congo dat de grondstoffen levert. De machthebbers van Congo maakten gebruik van die rijkdom aan delfstoffen.

Vreselijk dat diezelfde rijkdom de oorzaak is van al het slechte dat het land in de loop van de afgelopen anderhalve eeuw is overkomen. Geld en macht zijn niet de dingen die het beste in mensen naar boven halen. Er is een tijd geweest dat ik met graagte las over inhalige types die de arme arbeider en onschuldige inwoners van landen het vel over de oren trokken. Nu kan ik daar nauwelijks meer over lezen. Omdat ik weet dat het een onuitroeibare eigenschap van mensen is: anderen misbruiken om er zelf beter van te worden. Dat heet soms opportunisme, soms vooruitgang, soms machtsmisbruik, soms zelfverrijking. Graaiers in de terminologie van onze tijd.

Dit boek zit vol met graaiers en hun slachtoffers. De slachtoffers maakten vaak deel uit van het systeem dat de graaiers bedachten. Zij moesten de kastanjes uit het vuur halen. Punt.
Ik weet dat dit heel erg smaakt naar cultuurpessimisme. Misschien ben ik dat ook wel maar verberg ik het graag onder een dikke laag optimisme. Van dat laatste krijg je in ieder geval meer energie dan van het eerste.

Naarmate het boek vordert wordt het misbruik erger en erger. Waarschijnlijk ook omdat er steeds meer bekend is. Op een gegeven moment kon het me eigenlijk niet meer boeien welke bevolkingsgroep of welk buurland welk deel van het land probeerde onder controle probeerde te brengen ten koste van gruwelijke wreedheden. Het was daarom een hele opgave om het boek uit te lezen. Ik heb het gedaan, maar met grote moeite. Het luchtte me op dat ik niet meer hoefde.

Een potentieel rijk en welvarend land is tientallen jaren gebruikt voor zelfverrijking van een elite en een aantal multinationals. What else is new?

Alle lof voor de schrijver die deze prachtige en tegelijk ellendige geschiedenis heeft vastgelegd aan de hand van vele interviews. Die verhalen van ooggetuigen maken het boek bijzonder omdat het herkenbaar is. Herkenbaar van beelden op televisie.
De conclusie luidt: lezen. Leerzaam, interessant en confronterend ontluisterend. Afrika.

Dorestad - de tentoonstelling

In het Rijksmuseum van Oudheden in Leiden is momenteel een tentoonstelling over het vroeg-middeleeuwse, Nederlandse Dorestad. Deze stad floreerde in de 7de-9de eeuw. De middeleeuwen hebben altijd al mijn belangstelling gehad, al was het maar om de ridders. Van deze periode zijn in onze contreien nauwelijks geschreven bronnen bewaard, dus hier komt het aan op de archeologie. En toeval.

Dorestad (bij het huidige Wijk bij Duurstede) is herontdekt door mensen op zoek naar inkomen in een moeilijke tijd, die wisten uit ervaring dat er veel botten begraven lagen in de grond langs de Kromme Rijn. Die botten brachten goed geld op als ingrediënt voor mest en zo zijn tienduizenden dierlijke maar ook menselijke botten opgegraven. Af en toe kwam er ook een leuk object mee naar boven. Dat was in het midden van de 19de eeuw. Sinds die tijd zijn er diverse opgravingscampagnes geweest en de vondsten schetsen een beeld van een stad met internationale allure.

Dorestad lag aan wat toen nog de hoofdstroom van de (Neder)Rijn was en had dus een prima verbinding met zowel de zee als het Europese achterland.
In de haven van Dorestad kwam een groot deel van de toenmalige wereld bij elkaar om handel te drijven. De vondsten zijn dan ook zonder uitzondering omvangrijk. Gelukkig zijn er ook enkele pareltjes die uitblinken in hun schoonheid en uniciteit, zoals de fibula van Dorestad. Een prachtig stukje edelsmeedkunst dat door middel van een uitstekend digitaal filmpje helemaal tot leven komt.

Dorestad was een welvarende stad, levendig en uitbundig. Rijk door de prima geografische situatie, goed bereikbaar in het rivierengebied, aan de noordgrens van het Frankische rijk. In de tentoonstelling zie je de rijkdom terug in artikelen als sporen en stijgbeugels, de enorme hoeveelheid (transport)potten en tonnen, en in glaskunst en textiel. Met name het glas was rijkelijk aanwezig, waarvan sommige stukken met goud waren bewerkt, als één van de drie plaatsen in Europa waar dergelijke objecten zijn gevonden.
Het was geen stad dat voldoet aan het beeld dat wij er nu van hebben, ommuurd en compact. Dorestad was een langgerekt lint langs de rivieroever waar duizenden mensen woonden. De vrij meanderende rivier liep langzaam weg van de stad en steeds langere steigers moesten het contact tussen water en land in stand houden.
Voor mij was de tentoonstelling verhelderend. Opnieuw waren de donkere middeleeuwen een stuk lichter dan mij steeds voor ogen is gehouden door de fraters van de lagere school.

Dorestad was een wereldstad, rond 800 veruit de grootste stad in wat wij nu Nederland noemden en bij de verdeling van het rijk van Karel de Grote in 843 bij het verdrag van Verdun kreeg het een plaats als begeerlijk object in de verdeling.

Het waren welbestede uren in een druilerig Leiden en een filevol Nederland.

[PS: er zijn ook mensen die helemaal niet geloven dat Dorestad in Nederland heeft gelegen]