Muizen in een kast op zolder in 1723

Huis Het Zwaard, rechts met en na de poort.
Fragment van de prent van Jan de Meijer uit 1742.
Collectie Regionaal Archief Tilburg fotonr 027817.

Voor archieven zijn insekten en knaagdieren een groot gevaar. Dat is van alle tijden en  vroeger waren er regelmatig situaties die niet gunstig waren voor de bewaaromstandigheden van archieven.

Archieven werden bij voorkeur opgeslagen op zolders of in kelders. Dat leverde in het eerste geval gevaar op vanwege hitte en kou (temperatuurswisselingen) en in het tweede geval voor vochtigheid en wateroverlast. In beide gevallen liep het archief direct gevaar.

 Ik kwam een dergelijk geval tegen bij het doornemen van het archief van de schepenbank van Tilburg. Omdat het ook nog eens met mijn oude beroep en werkplek te maken heeft, is het voor mij heel herkenbaar.

Dit speelt zich af in het begin van de 18de eeuw, 1723 om precies te zijn. Tien jaar eerder koopt de kersverse Tilburgse secretaris Johan de Jongh een huis aan de huidige Oude Markt. Dat ligt lekker centraal, in buurt van zijn mede-bestuurders en vlak bij de secretarie die op dat moment in de grote kerk, nu Heikese kerk, is gevestigd. In dat huis woonde voor hem zijn voorganger Anthonij Vereijck die in 1709 overleed. Diens erfgenamen willen het huis verkopen en de nieuwe secretaris Johan de Jong wil het graag hebben. Het huis was genaamd 'Het Zwaard' en daar staan nu twee panden: Oude Markt 3 en 5.

In dat huis bevindt zich in 1723 op de zolder een oude kast die toebehoort aan Hendrick Glaviman. Hendrick was de gezworen klerk geweest bij de voorganger van secretaris De Jongh, de leidingevende van de klerken van het dorp Tilburg. 

De vader van Hendrick Glaviman was ook klerk geweest in Tilburg maar werd in 1667 secretaris in Loon op Zand. In zijn functie van klerk kreeg Hendrik te maken met het opmaken en bewaren van paperassen van de gemeente.

Johan de Jong had bij de overdracht van het huis van Glaviman de vraag gekregen of hij de kast daer enigh tijd woude laten staen tot dat die bij occagie soude laten halen. Dat was tot op heden niet gebeurd en de Jong wilde de kast nu wel kwijt. Hij formuleerde het mooi: de kast was een retrette van muijsen dien hem seer incommodeerde. 

Oude Markt 5 en 3 in 1970. De poort is er dan nog altijd.
Collectie Regionaal Archief Tilburg nr 1657046073001.

De kast was al een jaar of acht niet meer opengeweest. De laatste keer had de meid van Glaviman uit een reijssack daar deen off dander uijgehaelt (...) en weder toe gesloten. Blijkbaar vertrouwde De Jong het toch niet want er was een zware delegatie opgetrommeld om bij het openen van de kast aanwezig te zijn. Dat waren Adriaen Bernagie, de drossaard van Tilburg en Goirle, de schepenen Dirck Otterinck en Hendrick Hagemeijer en Govert Bles gesworen clercq. De secretaris zelf was er vanzelfsprekend ook bij aanwezig.

De sleutel berustte bij Hendrick Glaviman. Om de kast te openen riepen ze de hulp in van Adriaen van Aelst soone van Hendrick van Aelst slootmaecker alhier out omtrent sestien jaren. Die verklaarde dat de kast gesloten was en toen hij de kast opende op heden naer de middagh de clocque tussen twee en drie uren vond hij daar een quantiteijt papieren, die deels door de muijsen waren onstucken gebeeten. 

Het bleek te gaan om papieren die de gemeente toebehoorden. Archief van Tilburg dus. 

De secretarie lag tegenover het huis van De Jong en daarom zijn de paperassen in twee manden in ons presentie geladen, en op de secretarije gedaen brengen, om morgen verder te examineren.

Ze zorgden goed voor het archief deze 18de eeuwse bestuurders. Daar plukken veel onderzoekers nog dagelijks de vruchten van!

Hieronder twee voorbeelden van muizenvraat aan archiefstukken die mogelijk kunnen zijn gevonden in de hiervoor beschreven kast in het huis van secretaris Johan de Jongh. Beide foto's zijn afkomstig van ex-collega Marcel van de Wouw van Regionaal Archief Tilburg.

Kwitantie van Frans Brouwers uit 1691 die is aangevreten door muizen.
Je ziet de afdrukken van de tanden nog aan de rand die aangevreten is.

Voorbeeld van een gevouwen blad dat aan de rand is aangevreten door muizen
waardoor er, als het blad weer is opengevrouwen een gat in het midden (b)lijkt te zitten.

Bron: 14/8091/103/scan 115

De markt in Nyons - 19 juli 2012

Op deze opnieuw zonnige donderdag gingen we op pad om de markt in Nyons te bezoeken. De Capitoolgids prees die aan en dan moet het goed zijn! Het was een kleine 50 km weg maar door de heuvels van de Provence duurt dat dan toch een uur voor je er bent. Al voor we de stad inreden zagen we rijen auto's in de berm van de weg geparkeerd staan. Dat beloofde niet veel goeds. Een drukte van belang op deze markt! Maar dat maakt het natuurlijk ook aantrekkelijk en gezellig. We konden de auto gelukkig in de stad kwijt, dat scheelde een wandeling langs de weg.
De markt was omvangrijk en gezellig. Deed hier en daar ook middeleeuws aan met vleesproeven en kazen in alle soorten en maten. Voor al de enorme blokken nougat waren verleidelijk, maar we bleven sterk: niet kopen en niet te lang naar kijken! Wel bijzonder dat er kramen waren met alleen nougat waar stukken vanaf werden gesneden. Moeizaam, want nougat behoord taai te zijn.

De kraampjes met verse kruiden in zakken, waar je nog per gram kon kopen en ruiken, vooral ruiken... Heerlijk! Turks fruit, gesuikerd en al, het zag er bijzonder verleidelijk uit. We hebben ons beheerst.
Verder natuurlijk de kraampjes met kleding, vooral heel zomers en kleurrijk. Deed ons denken aan onze jeugd in de na-hippiedagen. Inclusief leren hoeden en leren touwtjes voor om de nek. Je kon het er allemaal kopen. Er waren ook enkele standwerkers. Dat is altijd interessant om die hun waar te zien aanprijzen. Dat hoort ook bij de markt: een beetje roepen en schreeuwen en mensen die proberen zo neutraal mogelijk te kijken mee te laten doen. Werkt altijd!
Als laatste noem ik nog de kramen met aardewerk. Ook dat was kleurrijk en mooi.

Aan het eind van de marktstraatjes kwamen we uit de pont romaine over de Eygues. Een heel hoge brug met prachtig uitzicht over het stroonpje en ook over delen van de stad. Onderweg kwamen we enkele muziekgroepen tegen, van divers pluimage. Zwoele zangeressen maar het meeste indruk maakte een jazz/bluesgroep op een plein die werkelijk voortreffelijke muziek ten gehore brachten en daarvoor ook een verdien applaus kregen. Een groep jonge muzikanten met vrolijke, semi-arabische muziek heb ik nog op de film gezet.

Ik ben nog even alleen naar een fraaie toren gaan kijken die hoog boven de stad stond en onderdeel uitmaakte van een kapelletje. Heel mooi en ook de weg ernaartoe was mooi. Door overdekte steegjes met trappen en hele steile stukken. Bijzonder stukje Nyons gezien. De kapel zelf was wel open maar je kon er niet in. Hij was ook erg klein en er konden maximaal 4 mensen in staan denk ik.

We gebruikten de lunch bij Miss Marple een kleine zaakje op het pleintje met de groentemarkt. Je kon er kiezen uit vijf gerechten waarvan wij de grootste helft niet verstonden en je kreeg er ook alleen drie soorten drinken bij: wijn, ijsthee of druivensap. We kozen voor het laatste. Heel smakelijk een groentetaartje gegeten met salade en beetje pasta met saus. Voortreffelijk en voor een hele schappelijke prijs. Daarna terug over de markt die al aan het opbreken was. De rit terug bracht ons bij ons huisje waar we een heerlijk rustige middag hebben doorgebracht. Lezend en wel!

Bijzondere wending

Vandaag was ik op bezoek in Geertruidenberg. Dat was bij een uitstapje met de projectgroep en deelnemers aan de pilot van het charterbankproject. De pilot behelsde het scannen en transcriberen van charters van Geertruidenberg en Raamsdonk. Vandaar de keuze.

Opmerkelijke observatie als je op de markt staat. Aan de ene kant het vertrouwde beeld van een kerk met kerktoren omringd door gebouwen op leeftijd.

Als je dan 180 graden omdraait kijk je tegen de gigantische koeltoren aan van de Amercentrale. Mooi geval van horizonvervuiling en een omgekeerd anachronisme als je er even bij stilstaat.

En zo valt je oog af en toe bijzondere situaties. Waarvan blogpost.