Christine de Pizan

In Madoc, Tijdschrift over de Middeleeuwen, stond een artikel over een project waarbij handschriften van de middeleeuwse schrijfster Christine de Pizan op digitale wijze worden ontsloten.
Bij het Regionaal Archief Tilburg zijn we op bescheiden wijze ook met iets dergelijks bezig: de Charterbank. Maar de benadering van dit project is helemaal anders. Het is een PH.D project genaamd: Quantitative Palaeography and the Scribal Fingerprint: Analysing the Original Manuscripts of Christine de Pizan. Het ontstaan van het handschrift en de verschillende handen, schrijvers, de correcties, de volgorde van handelingen, dat en nog meer krijgt aandacht.

De titel van het artikel In Madoc heet toepasselijk "tags en transcripties". Het handschrift dat onder handen is genomen heet in wetenschappelijke kring Harley 4431. De transcripties zijn opgemaakt in xml en door middel van tags in de xml krijgen de verschillende onderzoeksvragen hun relevante verwijzingen. Een revolutionair concept.

Dit soort projecten verdienen veel aandacht omdat het ook voor archieven interessant kan zijn. Bovendien: wat door publieke gelden is verkregen, wordt beheerd en toegankelijk gemaakt hoort ook weer aan datzelfde publiek teruggegeven te worden. Gebruik maken van de online mogelijkheden is daarbij bijna vanzelfsprekend.

Aan het project is ook een wiki gekoppeld: Index of proper names. De betekenis van woorden in de 14de en 15de eeuw kan nogal verschillen met die in onze tijd. Deze wiki verklaart een enorme lijst van woorden, personen, landen, hertogdommen e.d.

Zo maakt dit wetenschappelijk onderzoek gebruik van de nieuwste technische mogelijkheden en de onderzoekers publiceren dat gewoon online. Goed voorbeeld doet goed volgen.

Leren schrijven - herbezinning

In het tijdschrift Onze Taal van februari/maart 2009 staat een goed en leuk artikel van Joop van der Horst over het handschriftonderwijs.
Daarin betoogt hij, zelf een verstokte met-de-hand-schrijver (met vulpen zelfs) dat het handschriftonderwijs op de basisschool eigenlijk een achterhaalde bezigheid is.
Het is duidelijk dat in het leven van de huidige en toekomstige jongere (en die wordt vanzelf oudere) het handgeschreven papiertje een ondergeschikte rol speelt en blijft spelen. Eigenlijk is school nog de enige plaats waar je gedwongen wordt om met de hand te schrijven. Ondertussen klaagt iedereen steen en been over het onleesbare handschrift van de huidige generatie.

Van der Horst heeft daarvoor een hele goede verklaring. Twee zelfs. In de eerste plaats ontvangen kinderen nauwelijks handgeschreven brieven, kaarten of wat dan ook. M.a.w.: ze ontberen (goede) voorbeelden.
In de tweede plaats oefenen ze veel minder omdat de noodzaak van schrijven met de hand buiten school niet meer nodig is. De mobiele telefoon en de computer zijn prachtige communicatiemiddelen die door middel van toetsenborden te bedienen zijn.

Hij reageert in dit artikel op een stemming die op de via het tijdschrift en website onder de lezers van Onze Taal gehouden is en daar bleek een grote meerderheid te zijn voor het handhaven van het handschriftonderwijs en legt het teruglopen van de handschriften op het bordje van de school. Bovengenoemde argumenten laten duidelijk zien, dat de school er niets aan kan doen en dat de samenleving moet inzien dat het handschriftonderwijs ten dode is opgeschreven. Hoe spijtig ook.

Het is natuurlijk wel de doodsteek voor de grafologie en de grafoloog. Want wat zegt een handschrift nog als je het je niet eigen hebt gemaakt?

Mijn eigen handschrift is in de loop der jaren ook achteruit gehold. Ik had een heel mooi handschrift dat goed leesbaar was. Dat houd ik nu nog een woord of 6 vast en daarna ga ik onnoemelijk krabbelen, hoe goed ik ook mijn best doe.

Als liefhebber van paleografie en fervent lezer van oude protocollen met prachtige en vaak heel moeilijk leesbare handschriften, schaar ik me onder fans van handschriften. Desondanks kan ik zijn betoog alleen maar onderschrijven.

Met een digitale handtekening wel te verstaan.

;-)