zondag 21 juni 2026

De ijzergieterij in Jeruzalem: een sterk staaltje hergebruik

De ijzergieterij van Jérôme van Dun
Jérôme van Dun is geboren in Tilburg op 17 maart 1873 als zoon van de smid Franciscus Hubertus van Dun en Bernardine Johanna van Riel. Jérôme was metaalgieter van beroep en vertrok in oktober 1894 naar Düsseldorf, net over de grens in Duitsland, waarschijnlijk om zich verder in zijn vak te bekwamen. Hij komt terug naar Tilburg in september 1899 vanuit Wenen in Oostenrijk.
In augustus 1900 vraagt Jerôme van Dun vergunning aan om “eener ijzer en metaalgieterij met stoom gedreven” op te richten. Dit bedrijfspand ligt aan “den weg naar Koningshoeven, kadastraal bekend onder B 3404”. In werkelijkheid ligt het pand een stukje van de weg af in een stukje niemandsland.
Op 5 september 1900 verkrijgt hij de toestemming om het pand te bouwen en in te richten.
Ruim zes jaar later, op 22 februari 1907, is het faillissement uitgesproken.
Op 1 mei 1905 overlijdt zijn vader en op 2 mei overlijdt zijn moeder. Mogelijk was dit de aanleiding voor het faillissement.

Na zijn faillissement vertrekt hij in februari 1908 uit Tilburg en reist terug naar Nederlands Oost-Indië. Hij trouwt op 17 oktober 1908 in Tilburg met Johanna Petronella Cornelia Maria van Roessel. Ten tijde van zijn huwelijk is hij onderopzichter bij de werkplaats der Staatsspoorwegen en woont hij in Madioen in Oost-Indië (huidige Madiun op Java).
De zwager van Jérôme van Dun, Jan van Roessel, vertegenwoordigt hem bij zijn huwelijk en ondertekent namens de bruidegom de huwelijksakte.

Briefhoofd van de firma Jérôme van Dun & Co, ijzer-, koper- en metaalgieterij uit 1906.
Op het briefhoofd staan twee afbeeldingen van de ijzergieterij die nu nog steeds te vinden is aan de Havendijk. (Fotonummer 060000)

Jérôme en Johanna krijgen twee kinderen die beiden in Madiun zijn geboren, Willem Franciscus (20-1-1910) en Bernardina Catharina (13-3-1914).
Het gezin keert op 9 december 1919 terug naar Tilburg vanuit Bandung (West-Java). Ze gaan snel door naar Amsterdam op 28 februari 1920 en naar andere gemeenten.
Jérôme overlijdt kort na de bevrijding van Nederland op 22 mei 1945 in Rotterdam.
Johanna van Roessel overlijdt op 17 juni 1957 in Den Haag.

Afbeeldingen van beide zijden van de ijzergieterij die Jerome van Dun liet bouwen bij de Hoevenseweg.

In januari 1912 wordt de NV Tilburgsche Verzinkerij opgericht door directeur J. van Zantbeek. Dit bedrijf bestaat uit een verzinkerij, een smederij en een plaatwerkerij.
Aanvankelijk is dit bedrijf gevestigd aan de Nieuwstraat.
In 1913 zijn de vergunningen aangevraagd voor het oude pand van Jerome van Dun aan de Hoevenseweg. Dat nieuwe bedrijf was eveneens geen lang leven beschoren want dat sluit de deuren in 1920.
De IJzergieterij in ca. 1920, voor de ingebruikname als noodkerk. 
Boven de ingang is nog zichtbaar en leesbaar “verzinkerij”. (Fotonummer 044496)

Kort daarna wordt het plan gemaakt om een zijkanaal aan het Wilhelminakanaal aan te leggen. In 1921 is dat werk aanbesteed en op 4 april 1923 is de haven in gebruik genomen. Dat betekende voor de voormalige ijzergieterij dat het een kanaal voor de deur krijgt, maar blijkbaar levert dat geen nieuwe gegadigden voor de bedrijfsruimte op.
Na de aanleg van de zijarm van het Wilhelminakanaal ten behoeve van de Piushaven, ligt de
ijzergieterij aan de zuidkant van de havenarm, achter de draaibrug en achter de pastorie uit ca 1921. 
(Fotonummer 000718)

Uit de tijd dat het pand niet in gebruik was zijn enkele interieurfoto's bewaard gebleven.
Het interieur van de ijzergieterij en verzinkerij ca 1920. (Fotonummers 044499 en 044500)

Als je de interieurfoto's bekijkt van de noodkerk kun je zien hoeveel werk er verzet is om het gebouw voor de kerkdienst geschikt te maken. Het duurt tot 1921 voordat deze kerk, vernoemd naar Onze Lieve Vrouw van Lourdes, in gebruik komt. De kerkwijding vindt plaats in oktober 1922 en het gebouw blijft meer dan 40 jaar dienst doen als kerk.
Een fraai staaltje hergebruik!
Links de pastorie uit omstreeks 1921. Aan het eind van de draaibrug een triomfboog met de datum van ingebruikname van de noodkerk: 23 oktober 1922. Nu is de pastorie een restaurant en B&B Villa Pastorie en nu als Villa La Vida. (Fotonummer 044495)

Versieringen bij de in gebruikname van de noodkerk in 1922 aan de havenarm.
De nieuw gebouwde ingang van de noodkerk is zichtbaar door de ereboog.
Fotonummer 044502

In 1920 is de nieuwe parochie van O.L.V. van Lourdes gesticht. Het was een kleine parochie omdat er in 1922 aanvankelijk weinig huizen in de parochie staan.
De wereldwijde economische crisis gedurende de jaren 30 van de 20ste eeuw na de ineenstorting van de beurs in 1929 en de daaropvolgende Tweede Wereldoorlog zorgen ervoor dat de nieuwbouw plannen tot eind jaren 40 zijn uitgesteld.
Pas na de oorlog groeit het aantal woningen en daarmee ook het aantal parochianen. Dat zal er mede de oorzaak van zijn geweest dat de noodkerk zo lang dienst heeft gedaan.

Interieur van de noodkerk met gebrandschilderde ramen boven het altaar. 1925 (Fotonummer 049539)

Interieur van de noodkerk tijdens de mis ter gelegenheid van de priesterwijding van Chrysostomus de Bont.
April 1964. (Fotonummer 1237_008_549-2_005)

Interieur van de noodkerk, hoofdaltaar en verder interieur. ca. 1935. (Fotonummer 000720)

In 1965 komt een mooie, spiksplinter nieuwe kerk die het na-oorlogse elan sterk weergaf. Het was een modern en fotogeniek gebouw gebouwd door architect Jos Schijvens.

Door het opengewerkte dak van de kerk van Onze Lieve Vrouw van Lourdes is de losstaande kerktoren 
zichtbaar die er nog steeds staat. Foto uit ca. 2007. (Fotonummer 025998)

De gloednieuwe Lourdeskerk in 1966.

De wijk Jeruzalem, die pas na de oorlog is gebouwd, is bij deze parochie gevoegd. Veel inwoners van Jeruzalem hebben gebruik gemaakt van de kerk. In 1998 is de laatste kerkdienst gehouden in deze kerk.
Villa La Vida, hier nog vermomd als Villa Pastorie, in Corona-tijd. 2020. (Fotonummer 17280340)

De pastorie van deze voormalige kerk staat er nog steeds op de hoek van de Havendijk en de Hoevenseweg. Het gebouw is ca 1921 ontworpen door architect Jos Donders. Na het opheffen van de parochie is de pastorie in 2012 omgebouwd tot restaurant Villa Pastorie en een paar jaar later als Villa La Vida doorgegaan.

Maar daarmee heeft de voormalige ijzergieterij niet de laatste gedaantewisseling ondergaan. In 1979 opent in dit pand de eerste Jumbo supermarkt in Nederland.
De winkel sloot de deuren op 16 november 2011. (Fotonummer 025986 ca. 1981)

De Jumbo supermarkt in 2002. (Fotonummer 39947)

Na sluiting van de supermarkt in 2011 staat het gebouw weer enkele jaren leeg tot er eind september 2015 achttien “loftwoningen” woeden gebouwd in de voormalige ijzergieterij. Het gebouw krijgt daarmee een woonfunctie en maakt deel uit van de wijk Nieuw Jeruzalem.
Het is voorlopig de laatste verandering en functiewijziging van het pand van Jérôme van Dun. Wie weet wat de toekomst nog in petto heeft.


Gebruikte bronnen:
Alle foto's afkomstig uit de collectie van Regionaal Archief Tilburg.



Gepost door om
Labels: , , , , ,
Locatie: Jeruzalem, Tilburg, Nederland

Geen opmerkingen:

Een reactie posten

Abonneren op: Reacties posten (Atom)